De basis: achterkant en achtererfgebied
De landelijke regels voor vergunningsvrij bouwen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), onderdeel van de Omgevingswet die sinds 1 januari 2024 geldt. De meeste vrijheid heb je in het achtererfgebied: kort gezegd het deel van je erf achter het huis, en naast het huis vanaf 1 meter achter de voorgevel. Een zijkant die aan de openbare weg grenst, telt niet altijd mee.
Aan de voorkant en aan zijkanten die naar de straat gericht zijn, is bijna altijd een vergunning nodig.
Dakkapel aan de achterkant
Een dakkapel in het achterdakvlak, of in een zijdakvlak dat niet naar de straat is gericht, is vergunningsvrij als hij aan alle voorwaarden voldoet. De belangrijkste:
- De dakkapel is maximaal 1,75 m hoog, gemeten vanaf de aansluiting met het dakvlak.
- De onderkant zit meer dan 0,5 m en minder dan 1 m boven de dakvoet.
- De bovenkant zit meer dan 0,5 m onder de nok.
- De zijkanten zitten meer dan 0,5 m van de zijkanten van het dakvlak.
- Er is geen dakterras, balkon of andere bovenop gebouwde voorziening.
Voldoet je dakkapel hier niet aan, of komt hij aan de voorkant, dan heb je een vergunning nodig. Meer over de uitvoeringen op de pagina dakkapel.
Aanbouw of uitbouw in het achtererf
Een aanbouw aan de achterkant is vaak vergunningsvrij als hij:
- binnen 4 m van de oorspronkelijke achtergevel blijft;
- niet hoger is dan 5 m, en niet hoger dan 0,3 m boven de vloer van de eerste verdieping;
- op de grond staat (geen dakterras of balkon zonder vergunning);
- binnen het maximaal toegestane bebouwde oppervlak van je achtererf blijft.
Verder dan 4 m van de achtergevel gelden lagere hoogtes. Hoeveel van je achtererf je in totaal mag bebouwen, hangt af van de grootte ervan: bij een klein achtererf de helft, bij een groter erf een oplopend maximum. Bestaande schuren en bijgebouwen tellen mee. Zie ook aanbouw & opbouw.
Bijgebouwen: tuinkantoor, poolhouse en garage
Voor een tuinkantoor, poolhouse, garage of berging in het achtererf gelden vergelijkbare regels voor hoogte en bebouwd oppervlak. Belangrijk is ook het gebruik: een bijgebouw is geen woning. Wonen of slapen in een bijgebouw mag alleen als het omgevingsplan dat toestaat, of bij mantelzorg. Zie de regels voor een mantelzorgwoning.
Wanneer heb je wél een vergunning nodig?
- Bij bouwen aan de voorkant of aan een zijkant die naar de straat is gericht.
- Bij een rijksmonument, of als je woning in een beschermd stads- of dorpsgezicht ligt. Dan gelden extra eisen.
- Bij een opbouw of nokverhoging; die veranderen de hoogte van het huis.
- Als je de maten hierboven overschrijdt.
- Als het omgevingsplan van je gemeente iets anders regelt.
Is een vergunning nodig, dan beslist de gemeente bij de reguliere procedure binnen 8 weken. Die termijn mag één keer met maximaal 6 weken worden verlengd.
Vergunningsvrij is niet regelvrij
Ook als je geen vergunning nodig hebt, moet het bouwwerk voldoen aan de technische eisen uit het Bbl, bijvoorbeeld voor constructie en brandveiligheid. Daarnaast geldt het burenrecht uit het Burgerlijk Wetboek: zo mag je zonder toestemming van je buren geen ramen of balkons maken binnen 2 m van de erfgrens. Informeer je buren dus altijd vooraf.
Zo check je het voor jouw adres
- Doe onze vergunningscheck voor een eerste indicatie.
- Gebruik de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Die gaat uit van je eigen adres en de regels van je gemeente.
- Bekijk het omgevingsplan via ‘Regels op de kaart’, of vraag het na bij je gemeente.
- Het vakbedrijf dat je kiest checkt het samen met je en verzorgt zo nodig de aanvraag.
De regels in dit artikel zijn een samenvatting van de landelijke regels en kunnen veranderen. Aan deze uitleg kun je geen rechten ontlenen; de gemeente beslist.